مقالهی زیر مروری جامعتر و دقیقتر بر فعالیت بازیگران مطرح سینمای فارسی است که بعد از انقلاب اسلامی فرصت فعالیت مجدد پیدا کردند. این نوشته با بهانه بازگشت مرتضی عقیلی به عرصه بازیگری، به بررسی چالشها، ممنوعیتها و مسیر بازگشت این هنرمندان میپردازد. اخبار را در رویداد بخوانید.
بازگشت مرتضی عقیلی به عرصه بازیگری سینمایفارسی
بازگشت مرتضی عقیلی پس از ۴۴ سال دوری از سینما، بهانهای شد تا نگاه دقیقتری به سرنوشت بازیگران مطرح سینمای فارسی پیش از انقلاب داشته باشیم. بازیگرانی که با وجود شهرت بسیار، پس از انقلاب با موانع متعددی در مسیر فعالیت هنری خود مواجه شدند. برخی ممنوعالکار شدند، برخی دیگر از فضای جدید فاصله گرفتند و عدهای پس از سالها ممنوعیت، دوباره به سینما و تلویزیون راه یافتند.
ایرج قادری: از توقیف تا بازگشت در سینمایفارسی
ایرج قادری یکی از چهرههای برجسته سینمای پیش از انقلاب بود. او بعد از انقلاب در فیلمهای «برزخیها» و «دادا» بازی کرد، اما هر دو فیلم پس از مدت کوتاهی توقیف شدند. در ادامه، فیلم موفق «تاراج» را ساخت که با استقبال گسترده مخاطبان همراه شد. این موفقیت باعث شد ایرج قادری ممنوعالکار شود.
ممنوعیت ایرج قادری نزدیک به یک دهه ادامه داشت. در دوره ریاست جمهوری آیتالله هاشمی رفسنجانی، او توانست فعالیت خود را از سر بگیرد؛ البته تنها در حوزه کارگردانی. اولین فیلم او پس از دوران ممنوعیت «میخواهم زنده بمانم» در سال ۱۳۷۳ بود که با موفقیت بسیاری همراه شد. قادری تا سال ۱۳۸۹ فیلمهای مختلفی چون «آکواریوم»، «محاکمه» و «شبکه» را کارگردانی کرد. او در نهایت در فیلم «آکواریوم» توانست به عنوان بازیگر نیز جلوی دوربین برود. فعالیت هنری او با درگذشتش در سال ۱۳۹۱ به پایان رسید.
سعید کنگرانی: ستارهای که دیر بازگشت
سعید کنگرانی با بازی در فیلمهایی چون «دایره مینا»، «رضا موتوری» و سریال ماندگار «داییجان ناپلئون» به شهرت رسید. او پس از انقلاب نیز در چند فیلم از جمله «پرواز در قفس» و «فصل خون» ایفای نقش کرد، اما بهتدریج از عرصه سینما کنار گذاشته شد. گفته میشود که قرار بود نقش اصلی فیلم «مادر» به او سپرده شود، اما ممنوعالچهره شدنش مانع از این همکاری شد.
کنگرانی در اواخر دهه شصت ایران را ترک کرد و پس از ۱۶ سال دوری، در سال ۱۳۸۳ با فیلم «ازدواج به سبک ایرانی» به کارگردانی حسن فتحی به عرصه سینما بازگشت. این بازگشت با استقبال زیادی همراه بود، اما کنگرانی فعالیتی مداوم نداشت و سرانجام در سال ۱۳۹۷ درگذشت.
ناصر ملکمطیعی: سالها انزوا و بازگشتی دیرهنگام
ناصر ملکمطیعی، یکی از چهرههای محبوب سینمای پیش از انقلاب، پس از انقلاب تنها در فیلم «برزخیها» ایفای نقش کرد. این فیلم نیز پس از اکرانی کوتاه توقیف شد و نام ملکمطیعی حتی در تیتراژ پایانی ذکر نشد. او در مصاحبههای خود از روزهای سخت انزوا و بیتوجهی دوستان هنریاش گلایه کرده است.
ملکمطیعی پس از ۳۵ سال دوری از سینما، در سال ۱۳۹۲ در فیلم «نقش نگار» به کارگردانی علی عطشانی بازی کرد. این بازگشت، هرچند دیرهنگام، اما برای او و هوادارانش ارزشمند بود. ناصر ملکمطیعی سرانجام در سال ۱۳۹۷ دار فانی را وداع گفت.
سعید راد: بازگشت با «دوئل» در سینمایفارسی
سعید راد یکی از بازیگران پرکار پیش از انقلاب بود و با کارگردانان مطرحی مانند مسعود کیمیایی و امیر نادری همکاری داشت. او پس از انقلاب نیز به فعالیت ادامه داد و در فیلمهایی چون «عقابها» ایفای نقش کرد. اما در سال ۱۳۶۳ ممنوعالکار شد و ایران را ترک کرد.
راد پس از بازگشت به ایران، با فیلم «دوئل» احمدرضا درویش در سال ۱۳۷۸ به سینما بازگشت. بازی او در فیلم «چ» به کارگردانی ابراهیم حاتمیکیا نیز از دیگر نقاط درخشان کارنامه هنری او پس از بازگشت بود. سعید راد تا آخرین روزهای زندگی خود در پروژههای مختلفی حضور داشت و سرانجام در سال ۱۴۰۲ از دنیا رفت.
مرتضی عقیلی: از مهاجرت تا بازگشت
مرتضی عقیلی، بازیگر و کارگردان مطرح دهه پنجاه، در بیش از ۶۰ فیلم سینمایی ایفای نقش کرد. پس از انقلاب، آخرین حضور او در فیلم «پنجمین سوار سرنوشت» در سال ۱۳۵۹ بود. مدتی بعد او به تئاتر روی آورد، اما در این عرصه نیز ممنوعالکار شد و سرانجام ایران را ترک کرد.
او در خارج از کشور به فعالیتهای هنری پرداخت و نمایشهایی را روی صحنه برد. پس از سالها دوری، مرتضی عقیلی به ایران بازگشت و در سال ۱۴۰۰ با تئاتر «فلزات چکشخوار» بار دیگر به صحنه رفت. حالا او پس از ۴۴ سال با فیلم «هایکپی» به کارگردانی علیاکبر ثقفی به سینما بازگشته است.
آفرین عبیسی: بازگشتی آرام و موفق
آفرین عبیسی پیش از انقلاب با فیلمهایی مانند «طوقی» علی حاتمی درخشید. او پس از انقلاب برای مدتها از عرصه سینما کنار گذاشته شد. سرانجام در سال ۱۳۷۸ با فیلم «کودک و سرباز» به کارگردانی رضا میرکریمی نقش کوتاهی ایفا کرد و بازگشت موفقی داشت.
عبیسی در دهههای هشتاد و نود در فیلمها و سریالهای بسیاری مانند «مهمان مامان»، «کاغذ بیخط»، «روزگار قریب» و «مختارنامه» ایفای نقش کرد. او از اواخر دهه نود فعالیت خود را متوقف کرده و به استراحت پرداخته است.
جمعبندی
بازگشت این بازیگران، با وجود تمام چالشها و موانعی که با آن روبرو بودند، نشاندهنده عشق عمیق آنها به هنر است. هر یک از این چهرهها با خاطراتی تلخ و شیرین، بخشی از تاریخ سینمای ایران را شکل دادهاند و میراثی ماندگار از خود به جای گذاشتهاند.
